Nova verzija sajta
Albert Bordeaux - Narodna Bosna (Dio 5)
Emir Aletić - Petak, 25.03.2011, 08:11
Pročitano 240 puta
Klikni za više fotografijaFojnica, 1890.
Albert Bordeaux - Narodna Bosna (Dio 4) <-- Da bi se stiglo do rudnika zlata, klanac se napusti u blizini jedne velike pećine; siđe se do rijeke a zatim se njenom lijevom stranom penje do ušća potoka Suhodol u Bistricu. Prođe se kuće Koprivnice. Poslije otprilike jednog sata, putem sličnom onom na Zecu, dođe se do prvih zlatnih rudnika kod Zlatnog vrela, blizu Uložnice, između jedne šume i jedne livade. Tu, na visini od 1.100 metara a iznad Gornjeg Vakufa nalazi se dvanaestak ljetnih koliba koje pripadaju stanovnicima Bistrice. Vide se dva ogromna nasipa, duga blizu jednog kilometra, penjući se u smjeru zapad-istok, oni čine neku vrstu korita za otjecanje. Srednja širina nasipa je pedeset a visina deset metara. Prostor između njih ispunjen je ostacima rude. Neki komadi su od kvarca: neki, iako rijetki pokazuju tragove zlata. Većina stijena pripada trahitima, od kojih se sastoji čitav centralni masiv Vranice. Položaj nasipa ukazuje na mogućnost postojanja pravih žila zlatonosnog kvarca u trahitičnoj stijeni. Ovdje ima više od četrdeset jama promjera četiri metra. Jedan vodovod polazio je od samog izvora Suhodola i dovodio vodu do Uložnice gdje se ispiralo zlatonosno kamenje. Bio je dug blizu jednog kilometra a prolazio je brdom Crvene zemlje, gdje se vide ostaci starog rudnika, sličnog onome u Uložnici; ti ostaci su ogromni i dugo oko pola kilometra. Izmijenjeni trahit pretvoren je ovdje u neku vrstu kaolina crvenog od željeznog oksida, pomiješanog sa kvarcom i prošaranog kvarcnim žilicama, koje se smjenjuju sa žilama i čije ispiranje omogućuje da se izdvoji zlato. Uostalom, vidi se i prvi bazen za ispiranje, širok između petnaest i dvadeset metara, a tu su i ostaci starog naselja.

U blizini je ogromna lokva, duga blizu tri stotine metara, u koju se ulijevaju dva željezovita izvora koja izlaze iz starih podzemnih, vjerovatno, veoma dugih hodnika. Vjerovatno je to mjesto dobilo ime po velikoj gomili crvene zemlje koja se nalazi u blizini. Gomila je rezultat isprane jalovine.

Konačno, sa izvora Suhodola polaze dva paralelna vodovoda, udaljeni osam metara jedan od drugog, a građeni na raznim visinama. Oni na mnogim mjestima idu tik uz trahitičnu stijenu u koju su zabijeni klinovi koji nose korita vodovoda. Inače čitav kraj je vrlo bogat šumama koje jedva da su ispitane.

Ima još mnogo drugih mjesta gdje se nalaze stari rudnici kao: Rosinj, Radovina, Zlatno guvno, pa Zlatno vrelo koje je sjeverno od Krstaca itd, a da ne govorimo o onima što su još nepoznati. Međutim, sigurno su najznačajniji oni na izvoru Suhodola; a kako su smešteni u strme usjeke, to je omogućavalo lak pristup pomoću hodnika kopanih u stijeni i kroz škriljce da bi se došlo do trahita koji, naravno, i po dužini i po dubini sadrži produžetak žila zlatonosnog kvarca.

Od Uložnice se lako dođe do Prokoškog jezera; ide se preko niza golih usjeka ispod Gradskog kamena, čije ime sugerira gordost. Oko jezera su planinske kolibe, šume i livade. Jezero je u samom podnožju kolosalnih trahitičnih hridi tri najveća vrha Vranice; sunce ga obasjava oko podne a veliki broj izvora pune ga vodom u svako doba godine. Može se tu za nevolju provesti i noć: divlji pejzaž je nagrada za to. Vraćajući se odatle tri kilometra istim strmim putem, jer od jezera se treba popeti još četiri stotine metara, naiđe se na desnoj strani na jednu veoma tešku stazu koja vodi do Zlatnog guvna gdje ima ostataka starih rudnika; do njega se dolazi duž Zlatnog potoka...

No žurim da se vratim Vranici planini. Taj masiv se dijeli u dva dijela: na Zečevu planinu i Vranicu. Da najprije kažemo nešto o Zečevoj planini. Na nju sam dolazio uvijek iz naših rudnika kod Valice, i to kozijim puteljkom a preko jezera Kotlov Dol.

Veoma je interesantna, po rudnicima, kotlina Čemerničke rijeke koja se ulijeva u Fojničku. Ta kotlina nije manje živopisna od Prokoške a ima i lijepo selo – Čemernicu, čuveno još iz srednjeg vijeka po rudnicima žive i antimona. Ti rudnici su ponovo otvoreni prije nekoliko godina i nema interesantnije šetnje od one po njihovim oknima, naravno, gdje nisu porušeni. I sada se vide ogromne gomile neobrađene rude ili troske, i to od cinobarita, antimonita, pirita, cinkovog sulfida itd. Izgleda, međutim, da se u starija vremena više pažnje posvećivalo živi nego antimonu. Vide se četiri glavne žile, koje su sada u eksploataciji, fabrika sa pećima za antimon i živu, čiji se visoki dimnjaci izdižu u ovom kraju koji je tako dugo bio bez industrije. U staro vrijeme živa se topila u malim zemljanim čiji se brojni ostaci nalaze ovdje. Dosta debele žile, mada neujednačene i sa dosta otpada, nalaze se u za rudarstvo vrlo pogodnim kristalisanim škriljcima koje poprečno presjecaju. Često je jedna žila pri vrhu a druga po sredini stjenovitog zida. Prva je bogatija cinaberom a druga antimonom. Često, u starim jamama, prva je iskopana dok je druga ostala netaknuta. Jasno vidljiv pravac omogućio je da se nađu rudne žile i do šest kilometara na jugoistoku, kod Lučice. Između Čemernice i Lučice ovi minerali se javljaju i na Banji, ali su unekoliko različiti; no, u osnovi je škriljac tu. U staro vrijeme nije se radilo na Banji niti Lučici... --> Albert Bordeaux - Narodna Bosna (Dio 6)

pretraga novosti :: arhiva novosti